Wezwanie na przesłuchanie od Policji lub prokuratury zwykle budzi niepokój – zwłaszcza gdy nie wiadomo, o jaką sprawę chodzi. Tymczasem sam dokument zawiera informacje, które pozwalają ocenić sytuację jeszcze przed stawiennictwem. Najważniejsza z nich to charakter, w jakim jesteś wzywany: świadka czy podejrzanego.
Poniżej wyjaśniam, jak czytać wezwanie, czym różnią się prawa i obowiązki świadka oraz podejrzanego i w jakich sytuacjach warto przyjść na przesłuchanie z adwokatem.
Najważniejsze w skrócie
- Wezwanie powinno wskazywać, kto wzywa, w jakiej sprawie, w jakim charakterze, kiedy i gdzie należy się stawić.
- Świadek ma obowiązek stawić się i mówić prawdę, ale w określonych sytuacjach może odmówić zeznań lub odpowiedzi na pytania.
- Podejrzany może odmówić składania wyjaśnień i ma prawo do obrońcy.
- Wezwanie „w charakterze podejrzanego” lub „w celu przedstawienia zarzutów” to sygnał, by skontaktować się z adwokatem przed przesłuchaniem.
- Niestawiennictwo bez usprawiedliwienia może skutkować karą porządkową lub przymusowym doprowadzeniem.
Jak odczytać wezwanie
Zgodnie z przepisami w wezwaniu należy wskazać, kto wzywa, w jakiej sprawie, w jakim charakterze, a także miejsce i czas stawiennictwa, czy stawiennictwo jest obowiązkowe oraz jakie są skutki niestawienia się (art. 129 § 1 k.p.k.). Sprawdź przede wszystkim:
- organ wzywający – jednostka Policji, prokuratura lub inna służba; to ona prowadzi sprawę,
- sygnaturę sprawy – pozwala adwokatowi szybko ustalić, o jakie postępowanie chodzi,
- charakter wezwania – świadek, podejrzany, pokrzywdzony, a czasem „w celu przedstawienia zarzutów”,
- przedmiot sprawy – bywa opisany bardzo ogólnie, ale nawet ogólny opis wiele mówi,
- datę, godzinę i miejsce – z numerem pokoju i danymi osoby prowadzącej czynność,
- pouczenie o skutkach niestawiennictwa.
Wezwanie może zostać przekazane także telefonicznie. Jeżeli masz wątpliwości, czy telefon rzeczywiście pochodzi od Policji lub prokuratury, sprawdź to, dzwoniąc na numer jednostki podany na jej oficjalnej stronie internetowej – nie na numer podany przez rozmówcę.
Wezwanie w charakterze świadka
Świadek to osoba, która może mieć wiedzę o okolicznościach sprawy. Ma obowiązek stawić się na wezwanie i złożyć zeznania, a zeznania te muszą być prawdziwe – złożenie fałszywych zeznań jest przestępstwem. Przed przesłuchaniem świadek powinien zostać o tym pouczony.
Świadek ma jednak także uprawnienia, o których warto wiedzieć przed przesłuchaniem:
- prawo odmowy zeznań – przysługuje osobie najbliższej dla podejrzanego, np. małżonkowi, rodzicom czy dzieciom (art. 182 § 1 k.p.k.),
- prawo odmowy odpowiedzi na pytanie – jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić świadka lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe (art. 183 § 1 k.p.k.),
- prawo do ustanowienia pełnomocnika – jeżeli wymaga tego obrona interesów świadka w postępowaniu; organ prowadzący może jednak odmówić dopuszczenia pełnomocnika, jeżeli uzna, że jego udział nie jest niezbędny (art. 87 § 3 k.p.k.),
- prawo do zapoznania się z protokołem i zgłoszenia zastrzeżeń co do jego treści przed podpisaniem.
Wezwanie w charakterze podejrzanego
Osoba staje się podejrzanym, gdy wydano wobec niej postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo gdy bez wydania takiego postanowienia przedstawiono jej zarzut w związku z przesłuchaniem w tym charakterze (art. 71 § 1 k.p.k.). Wezwanie „w charakterze podejrzanego” lub „w celu przedstawienia zarzutów” oznacza więc, że postępowanie toczy się już przeciwko Tobie.
Podejrzanemu przysługują m.in.:
- prawo do obrony, w tym do korzystania z pomocy obrońcy (art. 6 k.p.k.),
- prawo odmowy składania wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania – bez podawania powodu (art. 175 § 1 k.p.k.),
- prawo żądania przesłuchania z udziałem ustanowionego obrońcy – przy czym niestawiennictwo obrońcy nie wstrzymuje przesłuchania (art. 301 k.p.k.),
- prawo do zapoznania się z treścią zarzutów i uzyskania informacji o ich uzasadnieniu.
Decyzję o tym, czy i w jakim zakresie składać wyjaśnienia, warto podjąć po zapoznaniu się z zarzutami i rozmowie z obrońcą. Z tego powodu dobrze jest ustanowić obrońcę jeszcze przed terminem przesłuchania, tak aby mógł on w nim uczestniczyć.
Świadek, który może stać się podejrzanym
Najtrudniejsza bywa sytuacja, w której ktoś jest wzywany jako świadek, ale sprawa dotyczy zdarzeń, w których sam uczestniczył – na przykład działalności jego firmy, transakcji, w której brał udział, czy zdarzenia drogowego. Formalnie jest świadkiem, ale w toku postępowania jego status może się zmienić.
W takiej sytuacji szczególne znaczenie ma prawo odmowy odpowiedzi na pytania, które mogłyby narazić świadka na odpowiedzialność karną. Aby skorzystać z niego świadomie, warto wcześniej omówić sprawę z adwokatem – przed przesłuchaniem, a nie w jego trakcie.
Wezwanie „tylko jako świadek” często traktowane jest jako formalność. Tymczasem to właśnie w sprawach, w których świadek był blisko zdarzeń, konsultacja przed przesłuchaniem ma największe znaczenie – bo to, co raz zostanie zaprotokołowane, trudno później zmienić.
Kiedy przyjść z adwokatem
Każda sytuacja wymaga indywidualnej oceny, ale kontakt z adwokatem przed przesłuchaniem warto rozważyć w szczególności, gdy:
- jesteś wzywany w charakterze podejrzanego lub w celu przedstawienia zarzutów,
- sprawa dotyczy Twojej działalności gospodarczej, spółki lub miejsca pracy,
- brałeś udział w zdarzeniu, którego dotyczy postępowanie,
- podejrzanym jest osoba Ci najbliższa i rozważasz odmowę zeznań,
- jesteś pokrzywdzonym i chcesz aktywnie uczestniczyć w postępowaniu,
- z wezwania nie wynika jasno, czego dotyczy sprawa.
Niestawiennictwo i zmiana terminu
Na wezwanie należy się stawić. Niestawiennictwo bez usprawiedliwienia może skutkować nałożeniem kary porządkowej, a nawet zatrzymaniem i przymusowym doprowadzeniem (art. 285 k.p.k.). Jeżeli nie możesz stawić się w wyznaczonym terminie, jak najszybciej poinformuj o tym organ wzywający i przedstaw przyczynę. Niestawiennictwo z powodu choroby co do zasady usprawiedliwia zaświadczenie wystawione przez lekarza sądowego.
Jeżeli ustanawiasz obrońcę lub pełnomocnika, może on skontaktować się z organem prowadzącym i – gdy jest to uzasadnione – wnioskować o ustalenie innego terminu. Decyzja w tym zakresie należy jednak do organu prowadzącego postępowanie.
Jak przygotować się do przesłuchania
- Zabierz wezwanie i dokument tożsamości.
- Uporządkuj daty i fakty, których może dotyczyć sprawa, oraz dokumenty, które mogą mieć znaczenie.
- Nie prowadź „nieformalnych” rozmów o sprawie z funkcjonariuszami przed przesłuchaniem ani po nim.
- Przeczytaj protokół w całości przed podpisaniem i zgłoś zastrzeżenia, jeżeli nie oddaje on Twoich słów.
Więcej o znaczeniu protokołów i pierwszych godzin postępowania piszę w artykule „Zatrzymanie przez policję – co robić w pierwszych godzinach i na co uważać”.
Jak pomagam
Pomagam osobom wezwanym na przesłuchanie – zarówno w charakterze podejrzanego, jak i świadka. Ustalam, jakiej sprawy dotyczy wezwanie, omawiam z klientem jego prawa i sytuację procesową, a następnie uczestniczę w przesłuchaniu jako obrońca lub pełnomocnik.
Jeżeli otrzymałeś wezwanie i nie masz pewności, co ono oznacza – zadzwoń przed terminem przesłuchania. Warto mieć przy sobie wezwanie, aby podać sygnaturę sprawy i nazwę organu.