Wiadomość o zatrzymaniu bliskiej osoby zwykle przychodzi nagle: funkcjonariusze pojawiają się rano w mieszkaniu, dzwoni ktoś z pracy albo zatrzymany po prostu nie wraca do domu. Emocje są ogromne, a pytań więcej niż odpowiedzi. Tymczasem właśnie w tych pierwszych chwilach rodzina może zrobić dla zatrzymanego bardzo dużo – przede wszystkim zebrać informacje, które pozwolą obrońcy działać szybko i skutecznie.
W sprawach zatrzymań, które prowadzę, najwięcej czasu traci się zwykle na ustalenie podstawowych faktów: gdzie przebywa zatrzymany, jaki organ prowadzi sprawę i pod jaką sygnaturą. Im więcej z tych informacji przekaże rodzina, tym krótsza jest droga od telefonu do realnego działania.
Co zapisać od razu – lista kontrolna
- Kto dokonał zatrzymania: Policja, prokuratura, CBŚP, CBA, ABW, Straż Graniczna czy inna służba.
- Dokąd zatrzymany został zabrany – nazwa lub adres jednostki, jeśli padła.
- Data i godzina zatrzymania.
- Czego dotyczy sprawa – co funkcjonariusze powiedzieli o jej przedmiocie.
- Sygnatura sprawy i organ prowadzący – z pozostawionych dokumentów.
- Imiona, nazwiska lub numery służbowe funkcjonariuszy oraz numer telefonu do jednostki, jeśli go podano.
- Jakie rzeczy zostały zabrane: telefony, komputery, dokumenty, pieniądze.
Najpierw spokój – potem notatki
W pierwszej chwili naturalna jest chęć dyskutowania z funkcjonariuszami czy utrudniania im pracy. To niczego nie zmieni, a może zaszkodzić – zarówno zatrzymanemu, jak i Wam. Znacznie więcej da spokojne zadanie kilku pytań i zapisanie odpowiedzi. Nawet w nerwach warto od razu sięgnąć po kartkę lub notatki w telefonie – po kilku godzinach szczegóły się zacierają.
Gdzie przebywa zatrzymany i kto prowadzi sprawę
Zatrzymany jest najczęściej przewożony do najbliższej jednostki danej służby, a następnie umieszczany w pomieszczeniu dla osób zatrzymanych. Zapytaj, dokąd zostanie zabrany, i zapisz nazwę jednostki. Jeżeli zatrzymania dokonała inna służba niż Policja – na przykład CBŚP, CBA czy ABW – koniecznie to zanotuj, bo od tego zależy, gdzie obrońca będzie szukał informacji.
Warto wiedzieć, że o zatrzymaniu powiadamia się osobę najbliższą na żądanie zatrzymanego. Jeżeli nikt się z Wami nie skontaktował, nie oznacza to, że nic się nie dzieje – adwokat może ustalić miejsce pobytu zatrzymanego i skontaktować się z organem prowadzącym.
Dokumenty pozostawione przez funkcjonariuszy – sprawdź je dokładnie
Zatrzymaniu często towarzyszy przeszukanie mieszkania, samochodu lub miejsca pracy. Osoba, u której przeprowadzono przeszukanie, powinna otrzymać dokumenty – najczęściej odpis protokołu przeszukania lub pokwitowanie zabranych rzeczy. Sprawdź, czy taki dokument został pozostawiony, a jeśli tak – zachowaj go i zrób zdjęcia każdej strony.
Na dokumentach szukaj przede wszystkim:
- sygnatury sprawy – ciągu liter i cyfr, który jednoznacznie identyfikuje postępowanie,
- organu prowadzącego – nazwy prokuratury lub jednostki, która prowadzi sprawę,
- podstawy przeszukania – czy okazano postanowienie prokuratora lub sądu,
- spisu zabranych rzeczy i danych funkcjonariuszy, którzy przeprowadzili czynność.
Sygnatura i organ prowadzący to dla obrońcy najważniejsze informacje. Pozwalają od razu skontaktować się z właściwym prokuratorem lub referentem, zgłosić się jako obrońca, ustalić termin czynności z udziałem zatrzymanego i – jeżeli prokurator wystąpi o areszt – przygotować się do posiedzenia sądu.
Zdjęcie jednej strony protokołu z czytelną sygnaturą może znacząco skrócić czas ustaleń. A przy zatrzymaniu to często czas, w którym zapadają najważniejsze decyzje – o przesłuchaniu, o zarzutach i o wniosku o areszt.
Dane zatrzymanego i dokumenty, które warto przygotować
Adwokat, który ustala sytuację zatrzymanego, potrzebuje jego podstawowych danych. Przygotuj:
- pełne imię i nazwisko, datę urodzenia i numer PESEL zatrzymanego,
- informację o chorobach i przyjmowanych lekach – to ważne dla jego bezpieczeństwa,
- dokumenty potwierdzające stałe miejsce zamieszkania, zatrudnienie, sytuację rodzinną (np. opiekę nad dziećmi lub osobą chorą) i stan zdrowia.
Te ostatnie mogą mieć kluczowe znaczenie, jeśli prokurator wystąpi o tymczasowe aresztowanie. Dają obrońcy argumenty, że wystarczający może być łagodniejszy środek – na przykład dozór policji czy poręczenie majątkowe.
Czego nie robić
- Nie kontaktuj się w sprawie ze świadkami, pokrzywdzonymi ani innymi osobami, których sprawa dotyczy – taki kontakt może zostać odebrany jako próba wpływania na postępowanie i przemawiać za aresztem.
- Nie usuwaj wiadomości, plików ani rzeczy, które mogą mieć związek ze sprawą.
- Nie opisuj sprawy w mediach społecznościowych ani w rozmowach z osobami postronnymi.
Rodzina może ustanowić obrońcę
Dopóki osoba pozbawiona wolności sama nie ustanowi obrońcy, może to zrobić za nią inna osoba – najczęściej ktoś z rodziny. W praktyce oznacza to, że nie trzeba czekać, aż zatrzymany sam będzie mógł zadzwonić. Wystarczy kontakt z adwokatem i podpisanie upoważnienia – obrońca może wtedy od razu nawiązać kontakt z zatrzymanym i włączyć się w czynności.
Więcej o prawach samego zatrzymanego i o tym, na co powinien uważać, piszę w artykule „Zatrzymanie przez policję – co robić w pierwszych godzinach i na co uważać”.
Jak pomagam rodzinom zatrzymanych
W sprawach zatrzymań działam od razu – także w nocy i w dni wolne. Na podstawie informacji od rodziny ustalam, gdzie przebywa zatrzymany i kto prowadzi sprawę, kontaktuję się z organem prowadzącym, uczestniczę w przesłuchaniu i reprezentuję zatrzymanego na posiedzeniu w sprawie aresztu. Bliskim na bieżąco wyjaśniam, co się dzieje i jakie są kolejne kroki.
Jeżeli ktoś z Twoich bliskich został zatrzymany – zadzwoń. Przygotuj to, co udało się zapisać, ale nie czekaj, aż zbierzesz wszystkie informacje. Resztę ustalimy razem.